De yogi vroeg zijn leerling
‘wat is de wijze?’
Zijn leerling dacht niet lang na
‘de wijze ziet dat hij niet een ik is maar dat hij deel is van een wij en dat dit wij bovendien gelijk is aan ze zodat alles één is verenigd door de woorden wij en ze’
De yogi sloeg zijn leerling met zijn staf
‘De wijze is een ierse man!’

De yogi vroeg zijn leerling
‘wat is de manier?’
Zijn leerling hield zijn handen beschermend om zijn hoofd gevouwen
‘er is meer dan één’
De yogi nam zijn staf
‘wat zijn de manieren?’
De leerling liet zijn handen zakken en keek de yogi aan
‘zij doen ons verschillen van de beesten’

De yogi vroeg zijn leerling
‘wat is verschil?’
Zijn leerling boog zijn hoofd
Uit Yoyoyoyoyowodsop van Inge Wijd

Is het mogelijk om te veranderen in iets dat nauw verwant is aan de originele vorm?
Nee; ver geeft aan dat het andere niet dichtbij staat. Een lichte verandering kan dus niets anders zijn dan een stap aan het begin van een reeks steeds verdergaande veranderingen die tenslotte leiden tot een staat die ver van het andere af staat. Zoals het lichaam van de mens elke dag een klein beetje anders is dan de dag ervoor – totdat tenslotte het lichaam sterft en het levende dood is geworden.
Het andere is dus iets wat elk ding dat verandert uiteindelijk wordt. Maar ‘het andere’ omvat een veelvoud van vormen, anders dan ‘het tegendeel’ dat zich bij een verandering in een oneindige lus plaatst. Dag wordt nacht wordt dag. Maar dag verandert van ochtend in middag in avond naar nacht en toont zo hoe ‘het andere’ leidt tot het tegendeel.*1

Verandering zou moeten worden bewaard voor het tegendeel. De kleine veranderingen, die stappen in het proces zijn, zouden beter passen onder de naam ‘verschilling’ (via ‘onverschillig’ en de schil der oppervlakkigheid)
Zo kunnen de stadia van bijvoorbeeld het mensenleven worden benoemd als de diverse verschillingen die leiden tot de verandering. Het mensenleven start dus als tweevoudigheid; twee aan elkaar tegengestelde delen die samensmelten (althans, mens betekent ‘de geest, gedachte, intellect’ maar wij zullen in dit voorbeeld beginnen met het lichamelijke leven waarbij eicel en zaadcel samenkomen en de toevoeging van de geest, het intellect – mens – dan ook hier plaatsen en niet ervoor of erna*2)
Nu hebben we dus ook bepaald op welke graad we dit proces willen duiden. Voor een begin hierin kunnen we ermee volstaan het te schrijven als ‘eerste’ verschilling. Op één niveau is deze ‘eerste’ verschilling (de samenkomst en versmelting van eicel en zaadcel) een verandering. De twee cellen waren gescheiden, inwoners van verschillende werelden – lichamen – die samenkwamen en daardoor tegengesteld aan de vorige situatie. Maar deze versmelting zou niet plaatsvinden zonder een groot aantal voorgaande stappen (die op een ander niveau worden gezien als andere processen die misschien niet eens zijn verbonden) die onderling dichtbij elkaar liggen en verschillingen zijn die leiden tot een (sub)verandering.
De op de samensmelting volgende stadia van groei zijn dan verschillingen die leiden tot de volgende stap; de geboorte. Is dit een verandering? Ja, de mens is niet meer in de moeder. De mens is nu pas geworden. Nee, de mens is verschild; het is een verschilling.

De verandering komt uiteindelijk met de dood.*3 Daar aangekomen is er werkelijk een tegenstelling met de voorgaande staat van zijn. En hier is het dan ook dat de volgende fase van verschillingen begint (opnieuw: afhankelijk van de wijze waarop we kijken – zijn het vergaan van het lichaam en de volledige terugtrekking van de herinnering stappen in het worden van een levend mens ergens anders op de wereld*4 of zijn het stappen in niet gerelateerde processen)


1 Het is interessant om eens na te denken over die verdeling in 4 waarbij er drie tegenover 1 staan. Ochtend, middag en avond versus nacht. Want ’n acht verwijst naar de eeuwige lus van het tegendeel.
2 Dus kunnen wij hier waarlijk spreken van een ‘mens en leven’ als de samenkomst van geest en lichaam.
3 Een geweldig tegenargument zou zijn dat dood een palindroom is en in zichzelf een eeuwige lus heeft. Dan zou het leven dat wij denken te ervaren ook zijn tegendeel zijn en slechts nevel.
4 Via de stoffelijke gedachte dat het volledig ontbonden lichaam is opgegaan in de aarde om ander leven te worden; misschien een worm die wordt gegeten of via celmigratie waar uiteindelijk een gewas groeit dat wordt geëxporteerd en gegeten op plaatsen ver van zijn oogstplaats.